Finansal karar anlarında en sık kurulan cümlelerden biri şudur:
“Şimdilik böyle yapayım.”
Bu ifade sakinleştiricidir.
– kesin karar almıyormuş hissi verir, – riski ertelediğini düşündürür, – geri dönüş kapısını açık tutar gibi görünür.
Ancak finansal dünyada “şimdilik”, çoğu zaman sanıldığından daha az masumdur.
“Şimdilik” Bir Karar Almamak Değildir
“Şimdilik” denildiğinde, çoğu kişi karar almadığını düşünür.
Oysa gerçek şudur:
“Şimdilik” de bir karardır.
– mevcut durumu koruma kararıdır, – değişimi erteleme kararıdır, – sorumluluğu ileriye taşıma kararıdır.
Alınmayan karar yoktur.
Sadece adı yumuşatılmış karar vardır.
Geçici Olan Kalıcı Davranış Üretir
Finansal davranışlarda süreklilik, niyetten değil tekrardan doğar.
“Şimdilik” ile yapılan bir işlem:
– tekrarlandığında alışkanlığa dönüşür, – alışkanlık olduğunda sorgulanmaz, – sorgulanmadığında kalıcılaşır.
Bu noktada “geçici” karar, fiilen kalıcı bir etki üretmeye başlar.
“Sonra Bakarım” Zamanı Belirsizleştirir
“Şimdilik” genellikle şu cümleyle tamamlanır:
“Sonra bakarım.”
Ancak bu “sonra”:
– takvime bağlanmaz, – koşula bağlanmaz, – netleşmez.
Zaman belirsizleştiğinde, sorumluluk da belirsizleşir.
Ve belirsiz sorumluluk, çoğu zaman hiç geri dönmez.
Şimdilik Demek Riskin Birikmesine Alan Açabilir
Finansal risklerin önemli bir kısmı, ani kararlardan değil;
ertelenmiş değerlendirmelerden oluşur.
– “şimdilik küçük bir tutar”, – “şimdilik sorun yok”, – “şimdilik böyle devam edelim”.
Bu ifadeler tek başına zararsızdır.
Ama üst üste geldiklerinde:
– risk birikir, – görünmezleşir, – normalleşir.
“Şimdilik” Sorumluluğu Zamana Yıkar
Net bir karar alındığında sorumluluk nettir.
– neden yaptım, – neyi kabul ettim, – hangi riski aldım.
“Şimdilik” ise sorumluluğu zamana devreder.
Zaman ise sorumluluk taşımaz.
Bu nedenle ileride yaşanan sonuçlarda:
– karar anı hatırlanmaz, – bağlam kaybolur, – “nasıl buraya geldik?” sorusu ortaya çıkar.
Sistemler “Şimdilik”ten Rahatsız Olmaz
Finansal sistemler için “şimdilik” sorun değildir.
– işlem geçmiştir, – onay alınmıştır, – akış tamamlanmıştır.
Sistem, kararın geçici mi kalıcı mı olduğuyla ilgilenmez.
Bu da kullanıcıya şu yanılsamayı verir:
“Madem sistem kabul etti, demek ki sorun yok.”
Oysa sistemin kabulü, kararın güvenli olduğu anlamına gelmez.
Şimdilik En Çok Nerede Tehlikelidir?
“Şimdilik” ifadesi özellikle şu alanlarda risklidir:
– finansal alışkanlıklar, – güvenlik ayarları, – kayıt ve belge düzeni, – ödeme ve transfer rutinleri.
Çünkü bu alanlarda tekrar hızlıdır.
Tekrar, geçiciyi kalıcı yapar.
Masum Olan Nedir?
Masum olan “şimdilik” kelimesi değildir.
Masum olan:
– “şimdilik” için net bir sınır koyabilmektir, – ne zaman ve neye göre değişeceğini belirleyebilmektir.
Takvimi, koşulu ve amacı olan “şimdilik”;
kontrol üretir.
Diğeri ise belirsizlik.
En Büyük Yanılgı
“Şimdilik demek bağlayıcı değildir.”
Finansal dünyada bağlayıcı olmayan karar yoktur.
Sadece etkisi ertelenmiş karar vardır.
Finansal kararlarda “şimdilik” demek;
– masum görünebilir, – baskıyı azaltabilir, – rahatlatıcı olabilir.
Ama kontrol edilmediğinde:
alışkanlık üretir, sorumluluğu dağıtır ve riski görünmez şekilde büyütür.
Gerçek finansal farkındalık;
kesin kararlar almaktan çok, geçici sandığımız kararların kalıcı etkilerini görebilmekle başlar.
Sessiz güç, net etki tam da burada ortaya çıkar:
“şimdilik” demekte değil, şimdiliğin neye dönüştüğünü zamanında fark edebilmekte.
