Finansal kararlar çoğu zaman ertelenir.
– sonra bakarım, – şu an zamanı değil, – biraz daha netleşsin.
Bu ifadeler genellikle tembellikle açıklanır.
Oysa erteleme, çoğu zaman bir karakter sorunu değil;
zihinsel ve duygusal bir savunma refleksidir.
Erteleme Kararsızlık Değildir
Finansal erteleme çoğu zaman “karar verememek” değildir.
Karar verilmiştir.
Ama uygulanmamaktadır.
Bu fark önemlidir.
Çünkü erteleme, bilgi eksikliğinden çok;
kararın yaratacağı yükten kaçma davranışıdır.
Belirsizlik Ertelemeyi Besler
Finansal kararlar nadiren tam netlik sunar.
– risk vardır, – olasılık vardır, – bilinmeyen vardır.
Belirsizlik yükseldikçe zihin şunu yapar:
“Bu kararı şimdi almak zorunda değilim.”
Erteleme, belirsizliği çözmez.
Ama onunla yüzleşmeyi geciktirir.
Zihinsel Yük Ertelemenin Ana Kaynağıdır
Bir finansal karar:
– karşılaştırma ister, – sonuç düşünmeyi ister, – sorumluluk taşır.
Bu yük, özellikle yorgun anlarda ağırlaşır.
Zihin bu yükü taşıyamadığında;
kararı askıya alır.
Erteleme bu noktada rahatlatıcıdır.
Duygusal Kaçınma Devreye Girer
Finansal kararlar sadece mantıksal değildir.
Duygusal sonuçlar da taşır:
– kaybetme korkusu, – pişmanlık ihtimali, – yanlış yapma endişesi.
Bu duygular yoğunlaştığında zihin şunu tercih eder:
“Şimdi değil.”
Erteleme, duygusal yükten geçici bir kaçıştır.
“Daha İyi Zaman” Yanılsaması
Erteleme çoğu zaman şu inançla desteklenir:
“Daha doğru bir zaman olacak.”
Bu inanç rahatlatıcıdır.
Ama çoğu zaman gerçekçi değildir.
Çünkü:
– belirsizlik tamamen kaybolmaz, – koşullar sürekli değişir, – mükemmel zaman nadiren gelir.
Erteleme böylece alışkanlığa dönüşebilir.
Alışkanlık Ertelemeyi Normalleştirir
Bir karar birkaç kez ertelendiğinde,
zihin bunu yeni “normal” olarak kabul eder.
– bakılmayan bildirimler, – açılmayan hesap özetleri, – takip edilmeyen işlemler.
Erteleme sessizdir.
Alarm vermez.
Bu yüzden fark edilmesi zordur.
Erteleme Kontrol Hissi de Üretebilir
İlginç bir şekilde erteleme bazen kontrol hissi verir.
– “ben karar vermiyorum”, – “beklemeyi seçiyorum”.
Bu his, belirsizlik karşısında güçlendirici gibi görünür.
Oysa çoğu zaman:
kontrol, zamanın eline bırakılmıştır.
Küçük Kararlar Daha Kolay Ertelenir
Erteleme refleksi en çok şu alanlarda oluşur:
– küçük tutarlı finansal kararlar, – “acil değil” denilen işlemler, – sonucu hemen görünmeyen adımlar.
Bu küçük ertelemeler birikir.
Ve zamanla büyük etkiler üretir.
Erteleme Ne Zaman Risk Üretir?
Şu noktada:
“Ertelediğimin farkında değilim.”
Bu noktada erteleme bilinçli bir tercih olmaktan çıkar.
Otomatik bir refleks hâline gelir.
Ve risk, sessizce büyür.
En Büyük Yanılgı
“Şimdi karar vermezsem, sorun olmaz.”
Bazı finansal kararlar;
alınmadığında da sonuç üretir.
Erteleme, her zaman nötr değildir.
Finansal kararlarda erteleme refleksi;
– belirsizlikle başa çıkma isteğinden, – zihinsel ve duygusal yükten, – kaçınma davranışından, – alışkanlıkların sessiz etkisinden
doğar.
Gerçek finansal farkındalık;
ertelemenin kötü olduğunu düşünmekte değil, hangi kararı neden ertelediğini görebilmekte başlar.
Sessiz güç, net etki tam da burada ortaya çıkar:
“sonra bakarım” demekte değil, sonranın neden şimdiye tercih edildiğini fark edebilmekte.
