Finansal kararlar çoğu zaman mantıkla açıklanır.
– hesapladım, – karşılaştırdım, – düşündüm.
Oysa günlük hayatta yapılan finansal işlemlerin büyük kısmı bu şekilde ilerlemez.
Çünkü finansal davranışların ana motoru mantık değil, alışkanlıktır.
Mantık Enerji İster, Alışkanlık Tasarruf Sağlar
Mantıkla karar vermek zihinsel enerji gerektirir.
– durmak, – düşünmek, – seçenekleri tartmak.
İnsan zihni bu yükü sürekli taşımak istemez.
Alışkanlık ise tam tersini yapar.
Düşünme ihtiyacını ortadan kaldırır.
Bu yüzden zihin, mümkün olan her yerde alışkanlığa geçer.
Finansal Hayat Tekrardan Oluşur
Finansal kararların çoğu benzerdir:
– aynı uygulama, – aynı hesap, – aynı saat, – aynı tutar aralıkları.
Bu tekrar, mantığı devre dışı bırakır.
Bir süre sonra zihin şunu der:
“Bu zaten bildiğim bir şey.”
Ve alışkanlık devralır.
Alışkanlık Güven Hissi Üretir
Tanıdık olan güvenli hissedilir.
– aynı bankayı kullanmak, – aynı yöntemle göndermek, – aynı ekranı görmek.
Bu güven hissi, mantıksal bir değerlendirme değildir.
Duygusal bir rahatlamadır.
Ve çoğu zaman sorgulamayı bastırır.
Mantık Yavaşlatır, Alışkanlık Hızlandırır
Modern finans dünyası hız üzerine kuruludur.
– anında transfer, – tek tıkla onay, – beklemeden sonuç.
Mantık hızla çatışır.
Çünkü mantık durmayı ister.
Alışkanlık ise hızla uyumludur.
Bu yüzden sistemler farkında olmadan alışkanlığı ödüllendirir.
“Ben Zaten Bunu Yapıyorum” Yanılsaması
Bir davranış alışkanlığa dönüştüğünde, kişi onu sorgulamaz.
– neden böyle yapıyorum, – hâlâ doğru mu, – koşullar değişti mi?
Bu sorular sorulmaz.
Çünkü alışkanlık, davranışı “doğru” gibi hissettirir.
Mantık devreye girmeden.
Alışkanlıklar Küçük Kararlarda Güçlenir
Alışkanlık en çok küçük tutarlı işlemlerde kök salar.
– “önemsiz”, – “zaten küçük”, – “bir şey olmaz”.
Bu cümleler, mantığın kapıyı kapattığı anlardır.
Oysa büyük riskler çoğu zaman bu küçük alışkanlıkların üzerine inşa edilir.
Mantık Sonradan Devreye Girer
İlginç bir gerçek şudur:
Mantık çoğu zaman karardan sonra çalışır.
– yaptığımızı açıklamak için, – kendimizi ikna etmek için, – tutarlılık sağlamak için.
Davranış alışkanlıkla yapılır.
Mantık, gerekçeyi sonradan üretir.
Finansal Eğitim Neden Tek Başına Yetmez?
Bilgi mantığı güçlendirir.
Ama alışkanlığı otomatik olarak zayıflatmaz.
Bu yüzden:
– bilenler de hata yapar, – uzmanlar da acele eder, – tecrübeliler de alışkanlığa kapılır.
Alışkanlık, bilgiden daha inatçıdır.
Alışkanlık Ne Zaman Tehlikeli Hale Gelir?
Şu noktada:
“Artık düşünmeme gerek yok.”
Bu cümle kurulduğunda, alışkanlık koruyucu olmaktan çıkar.
Risk üretmeye başlar.
En Büyük Yanılgı
“Ben mantıklı biriyim, alışkanlıkla hareket etmem.”
Finansal davranışlar söz konusu olduğunda, herkes alışkanlıkla hareket eder.
Fark yaratan şey;
alışkanlığın nerede devreye girdiğini fark edebilmektir.
Finansal davranışlar mantıktan çok alışkanlıkla ilerler çünkü:
– zihin enerji tasarrufu ister, – tekrar güven hissi üretir, – hız alışkanlığı ödüllendirir, – küçük kararlar sorgulanmaz, – mantık çoğu zaman sonradan gelir.
Gerçek finansal farkındalık;
mantıklı olmaya çalışmakta değil, alışkanlıkla yapılan anları tanıyabilmekte başlar.
Sessiz güç, net etki tam da burada ortaya çıkar:
alışkanlıkları yok etmeye çalışmakta değil, onların ne zaman kontrolü ele aldığını zamanında fark edebilmekte.
